1917 – 2017’ye Ekim devriminin 100 yıl dönümüne doğru:
Kitap tanıtımı –
Nikolai Gavriloviç Çernişevski
Nasıl Yapmalı
Ne Yapmalı (Türkçeye Nasıl Yapmalı olarak çevrilmiş) 1828 – 1889 arası yaşamış Nikolai Gavriloviç Çernişevski’nin 1863 yılında çarlık Rusyasında zamanın devrimcilerine zindan olan Peter Pauls Kalesinde yazdığı ve zamanımızda unutulmuş, ancak zamanında nesillerce devrimciyi etkilemiş, devrimci nesiller yaratmış olan, Lenin’in kendi kitabına ismini verdiren romandır.
Roman çarlık Rusyasında kapitalizmin yeni geliştiği bir dönemde St. Petersburg’da ev hizmetciliği yapan bir ailenin kızı Vera Pavlovna’yı anlatır.
Annesi Vera’yı varlıklı birisiyle evlendirmeye ve böylece kendi sosyete statüsünü yükseltemeye gayret ederken, Vera bunu fark eder ve buna direnir. Küçük kardeşine derslerinde yardımcı olan tıp öğencisi Lopuhov’un yardımı ile evden ayrılır, Lopuhov ile evlenir. Lopuhov Vera’ya Ludwig Feuerbach’ın ‘Dinin Özü’, ütopik sosyalistlerden fransız Charles Furrier ve ingiliz Owen’in fikirlerini tanıtır.
Vera öğrendiklerini eşi ile iyi iki arkadaş gibi aynı evde ayrı odalarda eşitlikçi bir evlilikle, kurduğu terzihaneyi genç kadınlardan oluşan çalışanlarına devrederek, terzihaneyi bir üretim merkezi olmanın yanında, bir eğitim merkezi oluşturarak yaşatır. Roman erkek kadın ilişkisini radikal bir eşitçilikle yeni bir temele oturtur. Vera’nın başka birisine, en iyi arkadaşı Kirsanov’a aşık olduğunu fark eden eşi intihar etmiş gibi yapar ve Vera ile Kirsanov’un birlikte olabilmelerinin önünü açar. Çernişevski romanında Lopuhov ve Kirsanov ile örnek, hatta Rahmetov ile hayatını devrime adamış kişilikler sunar okura. Yeni toplumun aydınlanmayla yeni insan tipleri oluşacağını anlatır, romandaki kahramanların dilinden o aydınlatıcı felsefi bilgileri verir Çernişevski. Kapitalist koşullarda insanın kendi çıkarını güttüğü zaman kötü olması gerektiğini, çünkü iyilik yapanın bu koşullarda iyilik değil dezavantaj sağladığını, iyi olanlar güçlü olunca kötü olanlar kötü olmaya gerek duymayacaklarını, o zaman artık kötü olmalarına gerek kalmayacağını onlarında görmüş olacaklarlarını anlatır Çernişevski ve basit bir pusula sunar okuruna: Insancıllığın daima her başka dürtünden daha güçlü olsun der. Yapmak istediklerinde bir çelişki yaşarsan içinde, anlık arzunu tatmin etme yerine tüm kişiligine daha yararlı olanı seçmesini önerir. Tüm hayat felsefesinin bundan ibaret olduğunu anlatır Çernişevski; kısacası dürüst olmayı. Herkes kendi avanatjını bu anlamda güderse özgür insan ve dayanışamcı özgür toplum oluşur Çernişevski’ye göre.
Çekingen bir kızdan başka kadınların önünüde açılmasını sağlayan güçlü bir kadın kişiliğine ulaşan Vera ile düşünce, kültür, yaşama biçimi, yeni insan prototipleri ile kapitalizmi aşacak toplum vizyonu sunar Çernişevski. ‘Nasil Yapmali’ yeni toplumun yeni insanların romanıdır.
Kitabın ününü 1879 yılında üniversite öğretim üyesi olan bir bilimadamı onaltı yıllık öğretim üyeliği süresinde Çernişevski’nin ‘Nasıl Yapmalı’ romanını Vera Pavolova’nın yaşadıklarını okumamış olan tek bir öğrenciye rastalmadığını, daha henüz Lise döneminde iken öğrencilerin romanı okuduğunu anlatır. Çarlık Rusyası gizili sansür raporlarında romanın gençlik üzerinde yarattığı ektinin enidişe yaratıcı olduğundan, başkenntte ve bölgelerde Çernişevski kahramanlarını örnek alarak yaşam tarzını değiştiren, başka bir hayat yaşayan gençlerden, söz edilir, evlerini terk eden kızlardan, kocalarını terk eden kadınlardan, konut komünlerin ve işletmelerin oluşmasından.
‘Nasil Yapmali’ döneminin Rus gençliğini, 1917 büyük Ekim devrimine götüren siyasal program işlevi gören bir romandı. Marx, Engels, Lenin, Troçki, Liebknecht, Lüksemburg, akla gelen tüm zamanın devrimcilerinin hayran kaldığı romandı. Almanya’nın ilk kadın milletvekili sıfatını taşıyan komünist Clara Zetkin ‘Nasıl yapmalı’ romanından etkilenen rus gençliğini şöyle anlatır:
‘Rus gençliğinin alfa ve omegasıydı, çağların en idealist en yürekli neslinin feneriydi, birçok devrimciye yol gösteren yıldızdı ‘Nasıl Yapmalı’.*
Mülayim Hüseyin, 05.08.2017
24.09.2017 Moskova Maraton koşusuna hazırlık
Almanca okumak isteyenler icin: Tschernischevski ‘Was tun’
