İran ve Rojhilat’ta (Doğu Kürdistan) halkın yoksulluk ve rejimin antidemokratik uygulamalarına karşı başlattığı eylemler ülkenin birçok vilayetinde sürdü. Rejim karşıtı sloganların atıldığı eylemlere birçok yerde İran güçlerinin saldırıları sonrası çatışmalar çıktı.
Rejimin politikalarını protesto etmek için bir haftadır süren eylemler önceki gece de Tahran, Îsfahan, Kerec, Raşd, Ehwaz, Hemedan, Şîraz, Tebrîz, Xuremabad, Sine ve Kirmaşan gibi vilayetlerde sokağa çıkan binlerce yurttaş, eylemlerini geç saatlere kadar devam ettirdi.
Eylemlerin en kitlesel düzenlendiği yerlerin başında gelen başkent Tahran’da İnkılap Meydanı’ndan Veli Asır Kavşağı’na kadar olan bölgede eylemler vardı. Kentin birçok noktasında özel kuvvet polisleri ile Toma’lar yerleştirilirken, yer yer eylemciler ile rejim güçleri arasında çatışmalar çıktı.
Rojhilat’ın en kitlesel eylemi Sine de
Rojhilat’ta ise önceki gecenin en kitlesel eylemlerin yaşandığı vilayet Sine oldu. Binlerce kişinin katıldığı eylemlere rejim güçlerinin tazyikli suyla müdahale etmesinin ardından çatışmalar çıktı. Eylemde çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Yine İsfahan merkez, Xumeynişeht ve Lencan kentlerinde eylemler düzenlendi. Lencan’daki eylemlerde halkın kaymakamlık binasını hedef aldığı öğrenildi. Tebriz, Loristan’a bağlı Xuramabad kenti ile Xuzistan vilayetine bağlı Îzah, Mahşehr, Abadan ve Mescid Süleyman kentleri ile Kerec’e bağı Guherdeşt kentinde de kitlesel eylemler düzenlendi.
Şîraz’da da rejim güçlerinin halka saldırması sonrası çatışmalar çıktı. Bunun üzerine halk da motosikletli Devrim Muhafızlarına saldırdı. Akşam saatlerinde başlayan eylemler gece geç saatlere kadar devam etti.
Rejim yanlılarını sokağa döktü
İran’da rejim politikalarına karşı yapılan gösterilere dönüşen olayların yedinci gününde on binlerce kişi hükümete destek gösterileri için sokaklara çıktı. Devlet televizyonu, ülkenin çeşitli kentlerinde İran bayrakları ve ruhani lider Ayetullah Ali Hamaney’in resmini taşıyan göstericilerin görüntülerine yer verdi. Ahvaz, Kermanşah, İlam ve Gürgan kentlerinde göstericiler ”halkı kışkırtanlara ölüm”, ”önderden emir bekliyoruz”, ”damarlarımızdaki kan önderimize feda olsun” sloganları attı.
Güvenlik Konseyi toplanmaya çağrılacak
ABD’nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Nikki Haley, İran ve Rojhilat’ta halkın başlatmış olduğu eylemlere ilişkin BM Güvenlik Konseyi’ne acil toplanma çağrısı yapacaklarını söyledi. Haley, İran’daki halkın hakları için sokaklara çıktığını söyledi. İran rejiminin ”halkını öldürmek gibi bir geçmişe sahip olduğunu” söyleyen Haley, BMGK’ye acil toplanma çağrısı yapacaklarını dile getirdi.
Tahran’a ziyaret ertelendi
Fransa Cumhurbaşkanlığı, Dışişleri Bakanı’nın İran’a yapacağı ziyaretin ertelendiğini duyurdu. Elysée Sarayı’ndan yapılan açıklamada, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Rohani’nin telefon görüşmesinde ülkede devam protesto eylemlerini de ele aldıkları kaydedildi. Açıklamada, Macron’un Rohani’ye olaylardan dolayı duyduğu endişeyi ilettiği ve ifade ve gösteri özgürlüğüne saygı gösterilmesini istediği belirtildi. Elysée açıklamasında ayrıca Cuma günü Tahran’a gitmesi planlanan Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian’ın ziyaretinin ‘bilinmeyen bir tarihe ertelendiği’ bilgisi paylaşıldı.
Resmi rakamlara göre 23 kişi öldü
Eylemlerin büyümesi ve siyasi taleplerin öne çıkmasıyla İran rejiminin saldırıları da şiddetlendi ve resmi rakamlara göre, eylemlerin ilk 6 gününde 23 kişi yaşamını yitirdi. Eylemlerde Hemedan vilayetine bağlı Tiwîsirkan kentinde 3, İsfahan’a bağlı Necefabad’da 3, Qehterîcan kentinde 6 ve Şahinşah kentinde 3, Xuzistan eyaletine bağlı İza kentinde 2, Loristan’a bağlı Dirûd kentinde 2 ve Loristan’ın diğer kentlerinde de 3 kişi yaşamını yitirdi. Ayrıca Qehrerican’da bir polis öldü.
Eylemlerde şimdiye kadar bini aşkın kişi gözaltına alınırken, toplamda kaç kişinin gözaltına alındığı ise net olarak bilinmiyor.
31 vilayetin 28’inde eylem
İdari olarak 31 ostana (vilayeti) olan İran’da 3 vilayet dışında 28 vilayete bağlı yüzlerce kentte eylemler düzenlendi. Şimdiye kadar İran’ın şu vilayetlerinde eylemler düzenlendi: ”Tahran, Qum, Merkezi, Qezwîn, Gîlan, Erdebil, Zencan, Tebriz, Ûrmiye, Sine, Hemedan, Kirmaşan, Îlam, Loristan, Xuzistan, Çaharmahal û Bahtiyari, Kehkileyû û Buyer Ehmed, Buşehr, Fars, Hurmuzgan, Sistan ve Belûcistan, Yezd, İsfahan, Mazenderan, Gulistan, Horasanê Şemalî, Razavi Horasan ve Elburz.” Ülkenin dört bir yanına yayılan eylemlerde Horasana Cinûb, Semnan ve Kirman vilayetlerinde ise geniş çaplı eylem haberleri gelmese de bu eyaletlere bağlı ilçelerde eylemler düzenlendi.
Önemli merkezlerde başladı
Eylemlerin odak noktasının İran’daki muhafazakar kimlik için sembol olan Meşhed ve Qûm gibi vileyetler olması, rejimi de şaşırtan bir nitelik oldu. Ayrıca İran’ın en zengin vilayeti olan Îsfahan’da da günlerdir eylemlerin durmamış olması da dikkat çeken başka bir husus oldu.
Zagros silsilesinde direniş
Rojhilat’ın kuzeyinden İran’ın güneyine doğru Loristan eyaletie doğru inen Zagros dağ silsilesinin doğu ve batı yakasındaki kent ve yerleşim yerlerine eylemler çok hızlı bir şekilde yayıldı. Daha sonra, Bellucîlerin yoğun yaşadığı Bellucistan vilayeti, Arap halkının ağırlıkta olduğu Xuzistan vilayetindeki Ehwaz kenti ve Xürmuzgan vilayeti sınırları içerisindeki Bender Ebas kenti, ülkenin kuzeyinde Mazenî halkının yaşadığı Mazenderan ve Azeri halkının da yaşadığı Tebriz, Zencan ve Erdebil gibi vilayetlere yayıldı.
HABER MERKEZİ
